
W prostej sieci maszyny switch niezarządzalny może w zupełności wystarczyć. Sytuacja zmienia się, gdy potrzebna jest konfiguracja ruchu, redundancja albo dokładniejsza diagnostyka. Sprawdź, jakie funkcje i parametry techniczne przełącznika mają znaczenie w szafie sterowniczej oraz kiedy warto sięgnąć po model zarządzalny.
Kiedy wystarczy prosty switch niezarządzalny?
Wyobraźmy sobie niewielką maszynę, w przypadku której sterownik PLC komunikuje się z panelem operatorskim i kilkoma urządzeniami wykonawczymi, połączenia są proste, ruch przewidywalny, a projekt sieci nie wymaga wydzielania osobnych segmentów ani redundancji transmisji. W takim systemie zupełnie wystarczy switch niezarządzalny.
Switche niezarządzalne nie potrzebują konfiguracji przed rozpoczęciem przekazywania danych. Nie oznacza to jednak, że przesyłają dane do wszystkich urządzeń bez ich rozróżnienia. Przełącznik uczy się adresów MAC i na ich podstawie kieruje ruch do odpowiednich portów. Zadaniem użytkownika pozostaje prawidłowe skonfigurowanie komunikacji urządzeń końcowych, w tym ich adresów IP.
Przed wyborem modelu urządzenia sieciowego warto sprawdzić, czy:
- urządzenia mogą pracować w jednym wspólnym segmencie sieci,
- układ połączeń nie wymaga stworzenia pętli ani redundancji,
- przepustowość pozwala obsłużyć ruch,
- wystarczy podstawowa sygnalizacja stanu połączeń,
- dokumentacja projektu nie wymaga dodatkowych funkcji przełącznika.
Nie ma przy tym określonej liczby urządzeń podłączanych do switcha, ponieważ np. kilka kamer może mieć inne wymagania niż kilkanaście modułów wymieniających niewielkie ilości danych procesowych. Ważne jest również to, gdzie trafia cały ruch. Jeżeli wszystkie transmisje przechodzą przez jedno wspólne łącze, to właśnie ono będzie ograniczeniem, nawet gdy pozostałe porty są obciążone tylko częściowo.
Kiedy potrzebne są dodatkowe funkcje oferowane przez switche zarządzalne?
Switch zarządzalny staje się niezbędny, gdy zadanie wymaga konfiguracji lub nadzoru, jak, na przykład, wydzielenia logicznych segmentów sieci za pomocą VLAN-ów, pozwalającego rozdzielić określone grupy ruchu w ramach wspólnej infrastruktury. Warto jednak pamiętać, że takie podejście nie zastąpi skutecznego systemu bezpieczeństwa ani reguł komunikacji pomiędzy segmentami sieci.
Innym wymogiem może być priorytetyzacja. Niezbędna, gdy przez wspólne łącze przechodzą dane sterowania oraz transmisje większych ilości danych. Mechanizmy QoS pozwalają wówczas ustalić kolejność obsługi ruchu. Warto jednak pamiętać, że priorytety ruchu sieciowego nie zwiększą – z oczywistych względów – przepustowości portu i nie należy traktować ich jako sposobu na poradzenie sobie ze zbyt wolnym łączem. Należy, po prostu, zadbać o odpowiednią wydajność, a dopiero później ustalać zasady korzystania z dostępnych zasobów.
Istotna bywa też diagnostyka, ponieważ zwykła dioda sygnalizująca połączenie nie jest w stanie wyjaśnić np. sporadycznych zaników komunikacji. W diagnostyce bardzo przydatne są statystyki pracy portów, liczniki błędów oraz możliwość kopiowania ruchu do analizy. Dlatego, jeśli szybkie znalezienie usterki ma duże znaczenie dla utrzymania produkcji, warto wybrać model zarządzalny nawet w przypadku niewielkiej sieci.
Należy przy tym pamiętać, że nie każdy przełącznik udostępnia ten sam zestaw narzędzi. Dlatego przed zakupem warto sprawdzić funkcje konkretnego modelu i nie opierać decyzji wyłącznie na nazwie kategorii.
Topologia sieci a redundancja komunikacji
W szafie sterowniczej często stosowana jest topologia gwiazdy, w której urządzenia podłączone są do jednego switcha. Innym rozwiązaniem są układy liniowe, łączące ze sobą kolejne przełączniki. Takie topologie pozwalają wykorzystać modele niezarządzalne, pod warunkiem że są w stanie spełnić wymagania konkretnej aplikacji.
Inaczej jest, gdy niezbędny jest redundantny pierścień, w którym dodatkowe połączenie ma umożliwić komunikację w przypadku uszkodzenia fragmentu sieci. Redundantny pierścień wymaga switchy obsługujących odpowiedni protokół redundancji oraz jego prawidłowej konfiguracji. Takie funkcje są dostępne w modelach zarządzalnych przeznaczonych do tego typu topologii.
Trzeba też skontrolować czas przywrócenia komunikacji, ponieważ krótka przerwa w przypadku jednego procesu jest całkowicie dopuszczalna, a w innym powoduje zatrzymanie maszyny. Dlatego pytanie nie brzmi tylko czy switch obsługuje pierścień, ale czy sposób jego działania pozwala spełnić wymagania systemu automatyki.
Jak dobrać przełącznik sieciowy do warunków panujących w szafie?
Liczba i rodzaj portów
Liczba portów powinna uwzględniać liczbę urządzeń końcowych, połączenia z pozostałą częścią sieci oraz rezerwę na rozbudowę. Sześć urządzeń oraz jedno połączenie z zakładową siecią wymaga dostępu do siedmiu portów. W modelu ośmioportowym zostanie więc tylko jedno wolne gniazdo, co niekoniecznie musi wystarczyć w przypadku planów rozwoju maszyny.
Równie ważne są prędkość i rodzaj interfejsów. Samo gniazdo RJ45 nie określa prędkości transmisji. W zależności od modelu port może obsługiwać na przykład 10/100 Mbit/s albo 10/100/1000 Mbit/s, dlatego trzeba sprawdzić parametry interfejsu. Wybór powinien, jak zawsze, wynikać z wymagań komunikacji, a nie z założenia, że kolejny model będzie szybszy.
Jeśli połączenie ma wykorzystywać światłowód, potrzebny będzie port optyczny lub gniazdo SFP z odpowiednim modułem. Należy sprawdzić też rodzaj włókna, złącza oraz wymagany zasięg i upewnić się, czy moduł jest częścią zestawu, czy trzeba zamówić go osobno.
Montaż na szynie DIN i miejsce na obudowę
Uchwyt na szynę DIN ułatwia zabudowę, ale nie oznacza, że urządzenie będzie wygodne w montażu i obsłudze. Należy tu uwzględnić szerokość, wysokość i głębokość obudowy, położenie portów oraz dostęp do zacisków zasilających.
Do wymiarów przełącznika trzeba doliczyć przestrzeń na wtyki i przewody, które nie powinny być nadmiernie zagięte ani naprężone. W przypadku światłowodu szczególnie ważne jest zachowanie dopuszczalnego promienia zgięcia. Warto też zapewnić możliwość wypięcia przewodu bez konieczności demontażu sąsiednich komponentów.
Należy też uwzględnić zalecenia producenta dotyczące montażu i odstępów od innych urządzeń, a niewielka obudowa nie oznacza, że switch można zamontować w dowolnej wolnej przestrzeni szafy sterowniczej.
Temperatura pracy
Temperatura na hali nie musi odpowiadać temperaturze wewnątrz szafy. Zasilacze, napędy i inne komponenty wydzielają ciepło, a jego odprowadzanie zależy od rozmieszczenia urządzeń i sposobu chłodzenia (chłodzenie pasywne lub wymuszone).
Zakres temperatury pracy zależy od modelu. Standardowe wykonania mogą być przeznaczone np. do pracy od -10°C do +60°C, a wybrane wersje szerokotemperaturowe nawet od -40°C do +75°C. Warto również sprawdzić wymagania dotyczące wilgotności i kondensacji. Przy czym nie ma potrzeby wybierania najszerszego dostępnego zakresu, w zupełności wystarczy zakres odpowiedni do rzeczywistych warunków z uwzględnieniem ich ewentualnych zmian.
Switche przemysłowe: zasilanie
Samo napięcie znamionowe switcha nie opisuje jeszcze wszystkich parametrów, takich jak rodzaj napięcia, dopuszczalny zakres wejściowy, pobór mocy i sposób podłączenia.
Jeśli projekt zakłada zwiększoną dostępność, warto rozważyć użycie modelu z dwoma, redundantnymi wejściami zasilania (warto tu pamiętać, że podłączenie obu wejść do jednego zasilacza nie zapewni ochrony przed awarią tego źródła). Przy czym redundancja zasilania i redundancja połączeń sieciowych to dwie zupełnie inne rzeczy odpowiedzialne za dwa różne problemy.
Więcej o doborze elementów zasilania przeczytasz w artykule: Zasilacze i transformatory DIN-rail – przewodnik kiedy i dlaczego warto je stosować w automatyce przemysłowej
Jeśli do zasilania odbiorników wykorzystywany jest przewód Ethernet (PoE), należy sprawdzić zgodność standardów oraz budżet mocy przełącznika, zarówno dla pojedynczego portu, jak i wszystkich podłączonych urządzeń.
Odporność na warunki środowiskowe panujące w szafie
Przemysłowy switch niezarządzalny może być wykonany odpowiednio do wymagających warunków pracy.
Wybierając switch przemysłowy, należy najpierw określić niezbędne funkcje, a następnie parametry wykonania. Dzięki temu decyzja nie sprowadzi się do pytania, czy kupić prostsze, czy droższe urządzenie, ale pozwoli wybrać przełącznik pasujący do sieci, szafy i sposobu utrzymania instalacji.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są najlepsze switche?
Nie ma jednego modelu, który byłby najlepszy. Każdy system automatyki przemysłowej ma inne wymagania dotyczące liczby podłączonych urządzeń, transmisji, konfigurowalności, bezpieczeństwa i warunków pracy. Poza zgodnością z wymaganiami warto ocenić także dokumentację, dostępność wsparcia i możliwość szybkiego zakupu odpowiedniego zamiennika. Przydatnym kryterium jest też łatwość i szybkość przywrócenia pracy po awarii: kto wymieni urządzenie, czy niezbędna będzie konfiguracja switcha i gdzie znajduje się aktualna kopia parametrów.
Co to znaczy, że switch jest zarządzalny?
Switch zarządzalny ma interfejs umożliwiający konfigurację i nadzór, np. stronę WWW, konsolę poleceń lub narzędzie administracyjne. Przy czym sposób dostępu i zakres ustawień zależą od konkretnego modelu. Warto pamiętać, że taki switch wymaga również uporządkowania kwestii administracyjnych: uprawnień użytkowników, haseł oraz sposobu przechowywania parametrów konfiguracji.
Czym różni się switch zarządzalny od niezarządzalnego?
Podstawowa różnica polega na możliwości zmiany ustawień i dostępu do danych dotyczących pracy urządzenia. Model niezarządzalny działa na podstawie konfiguracji fabrycznej, a zarządzalny pozwala zdefiniować parametry wybranych mechanizmów sieciowych. Ten podział nie określa jednak prędkości, liczby portów ani jakości wykonania urządzenia. Nie oznacza też, że każdy model niezarządzalny jest pozbawiony dodatkowych funkcji przydatnych w systemach automatyki.


