
Panel HMI powinien być dopasowany do maszyny, sterownika i sposobu pracy operatora. Przed zakupem trzeba sprawdzić m.in. wymiary, warunki środowiskowe, komunikację, funkcje alarmowe i zgodność oprogramowania. Zobacz 6 parametrów, które pomogą wybrać model odpowiedni do konkretnej instalacji.
Panele operatorskie HMI a miejsce montażu i codzienna obsługa maszyny
1. Wielkość panelu, czytelność ekranu a wizualizacja procesów przemysłowych
Chociaż przekątna ekranu jest ważna, to nie musi oznaczać wygody obsługi. Tu liczy się także wysoka rozdzielczość i sposób rozmieszczenia informacji. Na rynku dostępne są panele operatorskie w różnych rozmiarach (np. o przekątnych od 4 do 15 cali) i wariantach, dlatego wybór warto rozpocząć od ustalenia, co użytkownik ma widzieć na ekranie oraz jakie dane będzie wprowadzał.
Na przykład, nie ma sensu wybierać dużego wyświetlacza, jeśli ma służyć do pokazywania kilku wartości procesowych i wprowadzania podstawowych poleceń. Sytuacja wygląda zupełnie inaczej, gdy operator potrzebuje jednoczesnego podglądu schematu maszyny, nastaw i informacji o jej stanie. Z tego względu przed zakupem warto przygotować choćby prosty szkic najważniejszego ekranu i sprawdzić:
- Czy opisy są czytelne?
- Czy pola do wprowadzania wartości mają odpowiednią wielkość?
- Ile przejść pomiędzy kolejnymi ekranami wymaga wykonanie standardowej procedury
Wybierając panel – na przykład HMI Maneglis Schneider Electric lub SIMATIC Siemensa – warto zwrócić uwagę na wymiary zewnętrzne, wielkość otworu montażowego i głębokość zabudowy. Przy wymianie urządzenia nie można przecież automatycznie założyć, że taka sama przekątna oznacza identyczny sposób mocowania. Dlatego warto porównać rysunki wymiarowe starego i nowego modelu uwzględniając miejsce na podłączenie przewodów.
2. Środowisko pracy i wymagania montażowe
Panel zamontowany w suchej hali pracuje w zupełnie innych warunkach niż urządzenie narażone na mycie lub pracę na zewnątrz. Z tego względu podczas wyboru panelu HMI należy wziąć pod uwagę warunki panujące w miejscu instalacji: temperaturę, wilgotność, zapylenie, możliwość kontaktu z wodą oraz sposób czyszczenia. Producenci oferują również panele w wykonaniach specjalnych, m.in. do zastosowań zewnętrznych i środowisk wymagających konstrukcji ze stali nierdzewnej.
Szczególną uwagę należy zwrócić na stopień ochrony IP. Może on dotyczyć wyłącznie frontu, podczas gdy tylna część urządzenia wymaga zabezpieczenia odpowiednią obudową. W dokumentacji paneli spotyka się np. IP65 od przodu i IP20 od tyłu. Dlatego informacja „IP65” bez wskazania, której części urządzenia dotyczy, nie jest wystarczająca do oceny możliwości pracy w konkretnych warunkach.
Przed zakupem należy sprawdzić w dokumentacji konkretnego modelu:
- dopuszczalną temperaturę pracy i wilgotność podczas pracy,
- stopień ochrony frontu oraz tylnej części urządzenia,
- dozwoloną pozycję montażową i wymagane odstępy,
- ograniczenia związane z warunkami mechanicznymi i klimatycznymi,
- wymagania dotyczące zabudowy oraz czyszczenia.
3. Sposób obsługi procesu w systemach automatyki
Wybierając interfejs HMI, należy ustalić jakie zadania będzie wykonywał operator.
Panele służą zarówno do prezentowania informacji, jak i wprowadzania parametrów oraz wydawania poleceń. Różnią się jednak zakresem funkcji i możliwościami obsługi aplikacji.
Dobrym punktem wyjścia jest prześledzenie czynności wykonywanych podczas uruchomienia produkcji, zmiany wariantu wyrobu i reakcji na zatrzymanie. Co operator powinien wtedy zobaczyć? Jakie wartości musi wprowadzić? Czy potrzebuje krótkiej informacji, czy szczegółowego widoku procesu? A może prezentacji danych w postaci wykresów? Na tej podstawie łatwiej określić wymagania dotyczące ekranu i interfejsu.
Warto też rozdzielić możliwości urządzenia od jakości przygotowanej wizualizacji, ponieważ zakup większego panelu nie rozwiąże problemu z niejasnymi opisami lub niewygodną nawigacją. Dlatego przed zamówieniem urządzenia dobrze jest ocenić nie tylko jego parametry, ale również planowany sposób korzystania z ekranów. Funkcje HMI powinny odpowiadać rzeczywistemu zakresowi obsługi maszyny i zapewniać intuicyjną obsługę, a nie być przypadkowym zestawem opcji.
Komunikacja, zdalny dostęp, funkcje i kompatybilność panelu HMI
4. Komunikacja ze sterownikiem PLC
Obecność portu Ethernet nie oznacza, że panel będzie współpracował z konkretnym sterownikiem, ponieważ odpowiadają za to obsługiwany protokół komunikacyjny i sterownik. Zakres interfejsów i obsługiwanych protokołów zależy od modelu panelu. Urządzenia mogą być wyposażone m.in. w Ethernet lub RS-232/RS-485, a w dokumentacji należy sprawdzić obsługę konkretnego protokołu, np. PROFINET, Modbus TCP, Modbus RTU czy CANopen. Wybrane modele oferują także łączność bezprzewodową. Warto też pamiętać, że funkcjonalność dostępnego portu komunikacyjnego może zależeć od konkretnego modelu HMI.
Weryfikację należy rozpocząć od oznaczenia PLC i sprawdzenia w dokumentacji, czy panel HMI obsługuje tę właśnie rodzinę sterowników oraz jakie warunki trzeba spełnić, aby zapewnić sprawne połączenie. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że oba urządzenia „pracują w sieci”. Ważne jest zagwarantowanie właściwego sposobu wymiany danych.
Podczas wybierania panelu HMI Siemens do sterownika SIMATIC, należy sprawdzić dostępność obu urządzeń w planowanym środowisku projektowym i porównać ich dokumentację. Sama integracja w TIA Portal ułatwia przygotowanie rozwiązania, ale nigdy nie zastąpi weryfikacji obsługiwanych modeli i wersji.
W praktyce przed złożeniem zamówienia warto zapisać: model PLC, model HMI, sposób połączenia i wymagane oprogramowanie, żeby ograniczyć ryzyko zakupu niewłaściwego wariantu.
5. Obsługa alarmów i procedur
Alarmy i procedury warto oceniać na podstawie potrzebnych zastosowań. Dzięki temu nie dopłaca się wyłącznie za nazwę funkcji, lecz za możliwości niezbędne w konkretnym procesie produkcji.
Określenie „obsługa alarmów” jest zbyt ogólne. W zależności od panelu i środowiska może obejmować wyświetlanie i potwierdzanie komunikatów, historię alarmów oraz ich archiwizację. Funkcje HMI zależą od rodziny panelu oraz narzędzi wykorzystywanych do przygotowania aplikacji i przed złożeniem zamówienia warto sprawdzić, czy pokrywają się z potrzebami.
Planowanie alarmów szerzej omawiamy w artykule: Panel HMI, który naprawdę pomaga operatorowi: jak zaplanować alarmy i diagnostykę maszyny?
Inne zadanie pełnią receptury. Są to zapisane zestawy parametrów produkcyjnych, które pozwalają zmienić wariant procesu bez ręcznego wpisywania każdej nastawy, np. przy zmianie proporcji składników w produkcji napojów
W maszynie może to oznaczać wybór zestawu wartości przypisanego do konkretnego wyrobu. Wtedy przed zakupem należy ustalić, ile procedur będzie potrzebnych i ile parametrów obejmuje każda z nich. Należy też sprawdzić wymagania dotyczące edycji, przechowywania oraz importowania i eksportowania procedur.
6. Kompatybilność oprogramowania i istniejącego projektu
O ile komunikacja pozwala wymieniać dane pomiędzy panelem HMI i sterownikiem, to kompatybilność jest określeniem szerszym, obejmującym również możliwość przygotowania projektu, wgrania go do urządzenia i późniejszego serwisowania.
Istotne są tu: środowisko inżynierskie, jego wersja oraz zgodność z systemem operacyjnym panelu. Przed zakupem należy też ustalić, jaki pakiet i licencja będą niezbędne do konfiguracji wybranego modelu (nie należy zakładać, że program używany do obsługi wcześniejszego panelu będzie nadawał się także do nowego urządzenia).
Przy modernizacji warto też sprawdzić możliwość przeniesienia projektu i zakres koniecznych zmian, a także porównać interfejsy komunikacyjne oraz warunki montażu. Sprawdzenie zgodności przed zakupem ogranicza ryzyko, że po demontażu starego panelu okaże się konieczna przebudowa projektu, okablowania lub otworu montażowego.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest sterownik Siemens SIMATIC?
Sterownik Siemens SIMATIC to, służący do sterowania maszyną lub procesem, programowalny sterownik przemysłowy należący do rodziny systemów automatyki SIMATIC. Do tej grupy należą m.in. kompaktowe sterowniki S7-1200 oraz S7-1500.
Jaki jest najprostszy sterownik PLC?
Nie ma jednego najprostszego PLC do wszystkich zastosowań. Do prostych zadań i sterowania pracą prostych maszyn, jak sterowanie oświetleniem, wentylacją lub pompą, może służyć sterownik Siemens LOGO!, czyli moduł logiczny. Jeżeli jednak system wymaga zastosowania klasycznego PLC i szerszych możliwości automatyki przemysłowej, np. w przypadku bardziej wymagających aplikacji, warto przyjrzeć się rodzinie SIMATIC S7-1200. O wyborze konkretnego modelu powinny decydować funkcje sterownika i wymagania procesu.
W jakim języku programuje się sterowniki PLC?
Zależy to od sterownika i środowiska projektowego. Popularne języki to: LAD, czyli schemat drabinkowy, FBD – schemat bloków funkcyjnych, oraz ST – tekst strukturalny. W środowisku Siemens stosowany jest język tekstowy oparty na ST noszący nazwę SCL. Sterowniki SIMATIC S7-1200 i S7-1500 obsługują LAD, FBD i SCL, natomiast dostępność pozostałych języków trzeba sprawdzić już w przypadku konkretnego urządzenia.


